ARTICLE : “เวชสำอาง” กับ “เครื่องสำอาง” ความเข้าใจที่ถูกต้องตามกฎหมายไทย ที่เจ้าของแบรนด์ นักลงทุน และผู้บริโภคควรรู้
27 พ.ค. 2026
เข้าใจคำให้ตรงกฎหมาย ก่อนสร้างแบรนด์เวชสำอาง
ติดต่อเรา คลิก!ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา คำว่า “เวชสำอาง (Cosmeceutical)” กลายเป็นคำที่ถูกพูดถึงอย่างกว้างขวางในวงการความงามและสุขภาพผิว หลายแบรนด์นำคำนี้มาใช้สื่อสารทางการตลาดเพื่อสร้างภาพลักษณ์ความเชื่อมั่น ว่าผลิตภัณฑ์ของตนมีคุณสมบัติ “เหนือกว่าเครื่องสำอางทั่วไป” และ “ใกล้เคียงกับยา” แต่ในทางกฎหมายของประเทศไทย ความจริงแล้ว “เวชสำอาง” ไม่ได้เป็นหมวดผลิตภัณฑ์ที่มีกฎหมายรองรับ
“เวชสำอาง” และ “เครื่องสำอาง” ต่างกันอย่างไรในทางกฎหมาย · เหตุใดคำว่า “เวชสำอาง” ถึงถูกใช้ได้เฉพาะทางการตลาดเท่านั้น · ผลิตภัณฑ์ที่เรียกว่า “เวชสำอางสมุนไพร” จริง ๆ แล้วอยู่ภายใต้ พ.ร.บ. อะไร · และเจ้าของแบรนด์ นักลงทุน และผู้บริโภคควรปฏิบัติอย่างไรให้ถูกต้อง
คำว่า “เวชสำอาง” เกิดจากการรวมคำว่า “เวชภัณฑ์ (Pharmaceutical)” กับ “เครื่องสำอาง (Cosmetic)” เพื่อสื่อว่าเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีคุณสมบัติอยู่กึ่งกลางระหว่างยาและเครื่องสำอาง คือ “ใช้เพื่อความงาม แต่มีส่วนผสมออกฤทธิ์เชิงวิทยาศาสตร์ที่ให้ผลลึกคล้ายยา” ในต่างประเทศ เช่น สหรัฐอเมริกา หรือยุโรป คำว่า cosmeceutical ก็ถูกใช้เช่นกัน แต่ในทางกฎหมาย FDA ของสหรัฐฯ ก็ระบุชัดว่า “ไม่มีกฎหมายรองรับหมวด cosmeceutical แยกต่างหาก” ผลิตภัณฑ์ใด ๆ ต้องถูกจัดเป็น ยา หรือ เครื่องสำอาง เท่านั้น
สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) กระทรวงสาธารณสุข แบ่งผลิตภัณฑ์สุขภาพออกเป็นหมวดใหญ่ 6 ประเภท ได้แก่ อาหาร ยา เครื่องสำอาง ผลิตภัณฑ์สมุนไพร เครื่องมือแพทย์ และวัตถุอันตราย
เมื่อแบรนด์ใดใช้คำว่า “เวชสำอาง” จึงต้องเข้าใจให้ชัดว่า ในเอกสารทางกฎหมาย ยังต้องขึ้นทะเบียนเป็น “เครื่องสำอาง” หรือ “ผลิตภัณฑ์สมุนไพร” เท่านั้น
กฎหมายไทยกำหนดนิยามและขอบเขตของแต่ละหมวดผลิตภัณฑ์อย่างชัดเจน — แม้คำว่า “เวชสำอาง” จะถูกใช้กันแพร่หลายในตลาด
มาตรา 4 กำหนดว่า “เครื่องสำอาง หมายถึง วัตถุที่มุ่งหมายสำหรับใช้กับส่วนภายนอกของร่างกาย โดยวิธีทา ถู นวด โรย พ่น หยอด ใส่ อบ หรือวิธีอื่น เพื่อวัตถุประสงค์ในการทำความสะอาด ความสวยงาม เปลี่ยนแปลงลักษณะที่ปรากฏ ระงับกลิ่นกาย หรือรักษาส่วนต่าง ๆ ให้อยู่ในสภาพดี” — ใช้ภายนอกร่างกายเพื่อความงามและบำรุงสุขอนามัย โดยไม่มีผลต่อโครงสร้างหรือการทำงานของร่างกายภายใน ตัวอย่าง: ครีมบำรุงผิว โลชั่นกันแดด แชมพู น้ำหอม ลิปบาล์ม สบู่
คำนี้ ไม่มีปรากฏในกฎหมายไทย ไม่อยู่ใน พ.ร.บ.เครื่องสำอาง และไม่อยู่ใน พ.ร.บ.ยา หรือ พ.ร.บ.ผลิตภัณฑ์สมุนไพร แต่ถูกใช้ในทางการตลาดเพื่อสื่อว่าผลิตภัณฑ์มีสารออกฤทธิ์เชิงชีวภาพ (Bioactive) เช่น วิตามิน A (เรตินอล) กรดผลไม้ (AHA) เปปไทด์ หรือสารสกัดสมุนไพรที่ผ่านการทดสอบในห้องแล็บ อย. ยืนยันว่า “คำว่าเวชสำอางไม่มีกฎหมายรองรับในประเทศไทย ผู้ประกอบการสามารถใช้คำนี้ทางการตลาดได้ แต่ต้องไม่โฆษณาในลักษณะของยา หรืออวดอ้างผลการรักษาโรค”
ในปี 2562 กระทรวงสาธารณสุขได้ประกาศใช้พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 เพื่อควบคุมผลิตภัณฑ์ที่ใช้สารสกัดจากสมุนไพรในการเสริมสุขภาพหรือความงาม ผลิตภัณฑ์ประเภทนี้เป็น “สะพานกลาง” ระหว่างยาและเครื่องสำอาง เช่น น้ำมันสมุนไพร ครีมสมุนไพร โลชั่นสมุนไพร มาตรา 4 นิยามว่า “ผลิตภัณฑ์สมุนไพร หมายถึง ผลิตภัณฑ์ที่มีสมุนไพรหรือสารสกัดสมุนไพรเป็นส่วนประกอบ และมุ่งหมายให้ใช้เพื่อบำบัด บรรเทา ป้องกันโรค หรือเพื่อบำรุงร่างกาย เสริมสุขภาพ หรือเพื่อความสวยงาม” ดังนั้น สิ่งที่ตลาดเรียกว่า “เวชสำอางสมุนไพร” จึงต้องขึ้นทะเบียนเป็น “ผลิตภัณฑ์สมุนไพร” กับกองผลิตภัณฑ์สมุนไพร อย. ไม่ใช่เวชสำอางตามชื่อที่เข้าใจ
ตลาดความงามไทยมีมูลค่ามากกว่า 250,000 ล้านบาทต่อปี และมีแนวโน้มเติบโตต่อเนื่องจากเทรนด์ “Natural & Functional Beauty” ผู้บริโภคเริ่มมองหาผลิตภัณฑ์ที่มีสารสกัดจากธรรมชาติและปลอดภัย เวชสำอางสมุนไพรจึงเป็นโอกาสทองของนักลงทุนไทย แต่ต้องอยู่บนพื้นฐานของความถูกต้องทางกฎหมายและข้อมูลเชิงวิทยาศาสตร์ที่ตรวจสอบได้ แบรนด์ที่สามารถผสมผสาน “ภูมิปัญญาสมุนไพรไทย” เข้ากับ “เทคโนโลยีการสกัดสมัยใหม่” เช่น นาโนเอนแคปซูเลชัน (Nano Encapsulation) ไลโปโซม (Liposome) หรือ บิโอเทค (Advanced Biotech) จะมีศักยภาพสูงในการแข่งขันทั้งตลาดในประเทศและต่างประเทศ
“เวชสำอาง” ไม่ใช่หมวดผลิตภัณฑ์ทางกฎหมาย แต่เป็นคำสื่อสารทางการตลาด ดังนั้น เจ้าของแบรนด์และนักลงทุนต้องเข้าใจโครงสร้างกฎหมายก่อนพัฒนาและโฆษณาผลิตภัณฑ์ เพื่อไม่ให้เกิดความเสี่ยงทางกฎหมายและเสียความน่าเชื่อถือในตลาด ผู้บริโภคเองก็ควรตระหนักว่า สิ่งที่สำคัญไม่ใช่ชื่อที่เขียนบนฉลาก แต่คือ “เลขจดแจ้งที่ถูกต้อง” “ส่วนผสมที่ปลอดภัย” และ “ผลการทดสอบที่ตรวจสอบได้” NatureProf เชื่อว่าการสร้างอุตสาหกรรมความงามอย่างยั่งยืน ต้องเริ่มจาก “ความเข้าใจที่ถูกต้อง” และ “การสื่อสารอย่างโปร่งใส” ระหว่างแบรนด์ นักลงทุน และผู้บริโภค
การสร้างแบรนด์เวชสำอางหรือผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ยั่งยืน ต้องเริ่มจากความเข้าใจกฎหมายและการสื่อสารที่ถูกต้อง
สิ่งแรกที่เจ้าของแบรนด์ต้องรู้คือผลิตภัณฑ์ของคุณเข้ากฎหมายหมวดใด การอ้างผิดหมวดอาจทำให้ถูกเพิกถอนเลขจดแจ้งหรือถูกดำเนินคดีได้ เช่น หากคุณทำ “ครีมขมิ้นรักษาสิว” แต่จดแจ้งเป็นเครื่องสำอาง ถือว่าผิดกฎหมาย เพราะคำว่า “รักษา” เป็นสรรพคุณของยา
อย. ไม่ได้ห้ามใช้คำนี้ในชื่อการค้า แต่ห้ามใช้ในลักษณะที่สื่อว่า “เป็นยา” เช่น “ครีมเวชสำอางรักษาฝ้า” = ผิด · “ครีมเวชสำอางบำรุงผิวจากสมุนไพร” = ใช้ได้ (หากสื่อถึงการบำรุง ไม่ใช่รักษา)
แม้จะไม่ต้องยื่นผลการทดสอบประสิทธิภาพเหมือนยา แต่แบรนด์ที่ต้องการสร้างความเชื่อมั่นควรมีผลการทดสอบทางห้องปฏิบัติการ เช่น การทดสอบการระคายเคือง (Irritation Test) การทดสอบการยับยั้งเอนไซม์ที่เกี่ยวข้องกับเม็ดสีผิว (Tyrosinase Inhibition) และการทดสอบประสิทธิภาพของสารออกฤทธิ์ (Active Biomarker Test)
ก่อนลงทุนในผลิตภัณฑ์ใด ควรตรวจสอบว่าแบรนด์มีเอกสารครบถ้วนหรือไม่ เช่น ใบรับจดแจ้งหรือใบทะเบียนผลิตภัณฑ์สมุนไพร รายการสารสกัดพร้อม COA (Certificate of Analysis) รายงานความปลอดภัย (Safety Assessment) และเอกสาร GMP ของโรงงาน
ผู้บริโภคจำนวนมากเข้าใจว่า “เวชสำอาง” ต้องปลอดภัยกว่าเครื่องสำอางทั่วไป แต่ในความเป็นจริง คำว่าเวชสำอางไม่การันตีความปลอดภัย สิ่งที่ผู้บริโภคควรตรวจสอบคือ
ความแตกต่างสำคัญระหว่าง “เครื่องสำอาง” กับ “เวชสำอาง/ผลิตภัณฑ์สมุนไพร” ในทางกฎหมายและการปฏิบัติ
เครื่องสำอาง: พ.ร.บ.เครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 | เวชสำอาง/ผลิตภัณฑ์สมุนไพร: พ.ร.บ.ผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562
เครื่องสำอาง: สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) | เวชสำอาง/ผลิตภัณฑ์สมุนไพร: กองผลิตภัณฑ์สมุนไพร (อย.)
เครื่องสำอาง: เพื่อความงาม ความสะอาด บำรุงภายนอก | เวชสำอาง/ผลิตภัณฑ์สมุนไพร: เพื่อบำรุง เสริมสุขภาพ หรือความงามโดยใช้สมุนไพร
เครื่องสำอาง: สารสังเคราะห์ วิตามิน หรือสารธรรมชาติทั่วไป | เวชสำอาง/ผลิตภัณฑ์สมุนไพร: สมุนไพรไทยและต่างประเทศ สารสกัดธรรมชาติ
เครื่องสำอาง: จดแจ้ง (Notification) ผ่านระบบ e-Submission | เวชสำอาง/ผลิตภัณฑ์สมุนไพร: ขึ้นทะเบียน (Registration) ต้องยื่นสูตร สารสกัด ผลทดสอบความปลอดภัย
เครื่องสำอาง: ห้ามอ้างสรรพคุณทางยา เช่น “รักษาสิว ฝ้า แผล” | เวชสำอาง/ผลิตภัณฑ์สมุนไพร: สามารถกล่าวอ้างการบำรุง เสริมสุขภาพได้ แต่ห้ามใช้คำว่า “รักษา”
เครื่องสำอาง: จำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 50,000 บาท | เวชสำอาง/ผลิตภัณฑ์สมุนไพร: จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท
OEM/ODM
กับดักต้นทุนต่ำ — ทำไมแบรนด์ความงาม 2025 ต้องมีพันธมิตรระยะยาว Strategic Partner แทนการไล่ล่าราคาถูก
ส่งออก
สมุนไพรไทย — โอกาสส่งออก ตลาดจีน ยุโรป สหรัฐฯ อาเซียน และบทบาท NatureProf OEM/ODM ในอุตสาหกรรมสุขภาพ
การตลาด
Pet Economy ไทย — โอกาสธุรกิจสกินแคร์สุนัข-แมว Pet Wellness แนวโน้มตลาดและพฤติกรรมผู้บริโภค
Ready to Start
พร้อมพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพรหรือเวชสำอางให้ถูกต้องตามกฎหมาย?
หากคุณเป็นเจ้าของแบรนด์หรือนักลงทุนที่ต้องการพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพรหรือเวชสำอางสมุนไพร ให้ถูกต้องตามกฎหมาย พร้อมผลทดสอบด้านความปลอดภัยและประสิทธิภาพทางวิทยาศาสตร์ NatureProf (โรงงาน OEM / โรงงาน ODM) เรามีทีมผู้เชี่ยวชาญด้านเครื่องสำอาง สมุนไพร และชีวเคมี พร้อมบริการครบวงจร ตั้งแต่การออกแบบสูตร ทดสอบ เอกสาร และจดทะเบียนผลิตภัณฑ์ สามารถติดต่อสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมจากเราได้เลย
Nature-led Innovation, Ready for Market | SAFE • CLEAN • EFFECTIVE
ติดต่อทีม Natureprof วันนี้!